Kırımçak ve Karaimler, Ukrayna’nın Çok Fazla Bilmediğimiz Türkçe Konuşan Halkları

Ukrayna’da Türk kökenli, türkçe konuşan halklar denildiğinde akıllara haklı olarak ilk Kırım Tatarı soydaşlarımız gelir. Ancak, Ukrayna’nın türkçe konuşan otokton halklarından Gagauzlar, Karaimler ve Kırımçaklar pek hatırlanmazlar. Sayılarının az oluşu bu unutulmuşlukta en önemli etkendir diye düşünüyorum.

Bu yazımda, Güney Ukrayna’da yaşamdan gözlemlerimle de üzerinde kısaca duracağım Türkçe konuşan bu dört halkın (Karaimler, Kırımçaklar, Gagauzlar ve Tatarlar) biribirine çok yakın ve hatta iç içe yaşıyor olmalarına rağmen dinlerinin farklı olması ve geleneklerinin çok benzer olmaması enteresan.

Çoğunluğu Moldova’da olmak üzere dünyadaki toplam sayısı 300 bin civarında olan Gagauzların 32 bini Ukrayna sınırları içinde yaşıyor. Ortodoks hristiyan inancına sahip Gagauzlar Anadolu türkçesine yakın lehçeleri ile şahsen benim en kolay anlaşabildiğim halk. Son 30 senedir Moldova ile gelişen ilişkilerimiz sayesinde yakından tanımaya başladığımız Gök Oğuz soydaşlarımız Ukrayna’da özellikle Odessa ve Kiev bölgesinde yaşamakta.

Kırım tatarlarının toplam sayısı 500 bin civarındayken, bunun yarısı Ukrayna’da yaşamakta ve bildiğiniz gibi sünni müslümanlar. Türkiye’de de özellikle Eskişehir ve Bursa’da çok sayıda Kırım Tatar kökenli vatandaşımız var. Eminimki hepimizin mutlaka bir Tatar komşumuz, arkadaşımız vardır ve yakınen tanıyoruzdur ki bu yazıda Tatarlardan fazla bahsetme ihtiyacı duymuyorum.

Ve gelelim Güney Ukrayna’da türkçe konuşan ve çok az bilinen diğer iki halka;

Karaylar, Museviliğin Karayit mezhebine inanan ve kökenleri XI. yüzyıla uzanan Musevi Türk halkıdır. Kendilerini Hazarların torunu olarak kabul ediyorlar. Dünyadaki toplam sayıları 2000 civarında olup bunların 1200’ü Ukrayna’da yaşamakta. Ukrayna Melitopol’da ve Litvanya Tarakai’da yakından tanışma imkanı bulduğum Karaimler arasında çok yakın dostlarım var. Refik Halit Karay ve Karaköy’ün (Karayköy) Türkiye’de bizlerin bu halk hakkındaki sınırlı bilgilerimiz olduğunu düşünüyorum. Karaim dostlarımla konuşurken türkçelerinin Kırım Tatarlarının konuştuğu türkçeye yakın olduğunu hemen hissediyorsunuz. Gelenek ve görenekleri ile Kırım Tatarlarından çok farkı olmayan Karaimlerin inancı Karaizm, Museviligin 10 Emir kurallarıyla Gök Tengri dininin sentezi gibi. Kapalı mekanlarda duvarlara astıkları dini semboller ve resimler hemen fark ediliyor. Dikkatimi çeken diğer önemli bir konu ise Karayların eğitim düzeylerinin yüksek oluşu ve akademik ünvana sahip çok sayıda Karaimin olması.

Kırımçaklar ise benim de haklarında çok az şey bildiğim Ukrayna’daki türkçe konuşan bir diğer halk. Ortodoks yahudi inancına sahip Kırımçakların toplam sayısı 1500 ve bunların 400’ü Ukrayna’da yaşıyor. Kökenleri II. yüzyıla kadar uzanan ve etnik olarak Türk olmadığı düşünülen Kırımçakların Türkçesinde İbranice ve Aramca’dan çok kelime bulunmakta. Uzun yıllar Ukrayna’da yaşıyor olmama rağmen maalesef hiç bir Kırımçak ile tanışamadım. Bu da benim ayıbım olsun.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s